مهدى مهريزى و على صدرايى خويى
57
ميراث حديث شيعه
به عنوان اشاره ونمونه خاطرنشان مىشود : كتاب « بحار الأنوار » تنها جامعي است كه سلسلهء تأليفات طايفه [ شيعه ] ومسفورات محدّثين ثاني أو را در ميان خود نداشته واخبار انبوهى از منابع عصمت - سلام اللَّه عليهم - كه در وى وديعه گذارده شده ، در هيچ جامعي از جوامع به مقام تجمّع نيامده . البتة تنهايى وبي نظيري اوّلين شاهد ارجمندى مقام واهميّت موقع مىباشد وأو را [ چنانچه مىتوان گفت ] تالي اعجاز قرار داده ؛ علاوة بر جودت نظم وحسن ترتيب وجمع واشتمال بر آيات كريمهء مربوطهء به اخبار ؛ باز بعلاوهء بيانات وتوضيحات وتذييلات اخبار منقوله كه پر از جهات ادبيّه ونكات تاريخيّه ومباحث نظريه بوده ومثل درياهاى متلاطم با تراكم أمواج حيرتآور خود ، پيش چشم مُراجع ومتتبّع جلوهگر شده ، خودنمايى مىنمايد . چنانچه از قرائن پيداست ، منظور اصلى از تأليف كتاب « بحار الأنوار » جمع متفرّقات اخبار وحفظ أصول از تفرّق وانقراض بوده ، چنانچه عدّهء زيادى از أصول اماميّه به واسطهء عوامل تفرقه ومجهوليت با مرور دهور از بين رفته ومتتبّع در معاجم وتراجم رجال ومحدّثين به كميّت زيادى از أسامي أصول وتأليفات برمىخورد كه اكنون در دست ما از آنها نشانى بجز نام وعيني بجز اثر به يادگارى نمانده وبه همين جهت است كه در اين كتاب ، اخبارى پيدا مىشود كه ظاهرالضعيف هستند يا از كتب وجزواتى نقل شدهاند كه شأن مثل مجلسي ( ره ) اجلّ از اين است كه از آنها نقل بنمايد ، فضلًا از اينكه اعتماد هم بفرماييد ؛ خاصّه در قسمت فضائل ومناقب أئمة ( ع ) ؛ ولى عذر مؤلف ، واضح ومنظورش تنها جمع وحفظ بوده ، علاوة بر كثرت مشاغل ايشان ، چنانچه بعضي قرائن وى خواهد آمد وهمچنين كثرت تأليف ايشان ، چنانچه مشهود است وهمچنين در دسترس نبودن نسخ بعضي كتب وتراجم مؤلفين آنها بسا موجب مجهوليت مؤلفش شده ؛ مثل كتاب « ثاقبالمناقب » كه مؤلف [ مجلسي - ره - ] از صاحبش به لفظ « بعض قدمائنا » تعبير مىكند ، وعجيبتر از آن كتاب « الإمامة والتبصرة » كه نسبت مىدهد به علي بن بابويه با اينكه سند كتاب مساعد نيست ؛ بلكه اين كتاب ، همان كتاب « جامعالأحاديث » علي بن أحمد بن جعفر قمى ، مؤلف كتاب « العروس » است واز همين